هرمنوتیک

گفتگو با محمد مجتهد شبستري

جلال توكليان ، سروش دباغ

 □ وقتي گفته مي‌شود «خدا هست»، آيا اين سخن سويه وجودشناختي و متافيزيكال ندارد؟

■ مي‌گويد من عالم را اينگونه مي‌بينم نظير همان كه مولوي گفت: «اوست گرفته شهر دل من به كجا سفر كنم / اوست نشسته در نظر من به كجا نظر كنم؟» پيامبر مي‌گويد قضايا اين گونه است و چون به شدت متأثر است از اين قضيه، سخنش را به صورت انذار و تبشير بيان مي‌كند. بنابراين او نمي‌خواهد يك گزاره يحتمل الصدق و الكذب ارائه كند. و نمي‌خواهد بگويد من تفسير مي‌كنم تا شما بگوييد دليل صحّت تفسير تو چيست؟ او مي‌گويد اين تفسيري كه به من داده شده را با شما در ميان مي‌گذارم و نه اينكه تفسير مي‌كنم تا ما بياييم بگوييم شهود او عين تفسير است يا نه.

جلال توكليان ، سروش دباغ

 □ چطور شد به طرح مباحث هرمنوتيك پرداختيد؟

■ دو سال بيشتر از پيروزي انقلاب نگذشته بود كه فهميدم چهارچوب تفكر فقهي سنتي براي كساني كه با حسن نيت اداره كشور را در دست گرفته‌اند اسباب زحمت شده و مانع حركت به سوي يك زندگي متناسب با عصر حاضر و دنياي امروز مي‌گردد. مي‌ديدم مثلاً اينها مي‌خواهند از ايده‌هايي كه در دمكراسي هست و از افكاري كه در كلام و فقه شيعه هست تلفيقي به وجود بياورند، اما در اين كار موفق نمي‌شوند و هميشه تفكر فقهي سنگيني مي‌كند و مشكل به وجود مي‌آورد.

محمد مجتهد شبستری

هرمنوتیک جدید و فهم سنت نبوی"، عنوان سخنرانی مجتهد شبستری در همایش " حکمت و بازاندیشی سنت نبوی" بود، همایشی که در روزهای آغازین اسفندماه توسط موسسه ی پژوهشی حکمت و فلسفه در دانشگاه تهران برگزار شد. گفتار مجتهد شبستری درباره ی چگونگی فهم این سنت با توجه به هرمنوتیک جدید بود.

محمد مجتهد شبستری

منظور از هرمنوتيك در اين بحث، تئورى و تعليمات تفسير متون است. از متون دينى هم فقط متون دينى وحيانى در اين بحث مورد توجه است. مقصود از وحى هم سخن گفتن خدا با انسان است كه در يهوديت و مسيحيت و اسلام پذيرفته شده است.

نوشته محمدرضا ريخته‏گران

از اوايل دهه هفتاد قرن بيستم يورگن هابرماس، (Jurgen Habermas) ،متولد 1929 در زمره بانفوذترين فلاسفه علوم اجتماعى بوده است. او به نسل دوم از مكتب فرانكفورت تعلق دارد، هر چند همانطور كه خود او اظهار مى‏دارد نمى‏توان او را به طور كامل از پيروان اين مكتب دانست.

على‏رضا قائمى‏نيا

نگارنده در اين مقاله در پى پاسخ به اين پرسش است كه چرا متون دينى ذوبطون و اسرارآميزند. به اين پرسش معمولا از ديدگاه هرمنوتيك پاسخى داده نشده است; مثلا گاهى گفته‏اند كه متون دينى چون از عالم غيرمحسوس سخن مى‏گويند اسرارآميزند. در حقيقت، اين‏گونه پاسخ‏ها به جاى توجه به ويژگى‏هاى درونى متون دينى و تحليل هرمنوتيكى، به ويژگى‏هاى جهانى كه متون دينى از آن سخن گفته‏اند توجه دارند.

احمد واعظى

هرمنوتيك طى چند قرن اخير توانسته است به عنوان يك دانش يا فن مستقل، جايگاه ويژه‏اى در حوزه تفكر بشرى پيدا كند و امروزه متفكّرين برجسته فراوانى در اين خصوص به تأمّل و پژوهش، اشتغال دارند. افزون بر اينكه هرمنوتيك در قرن بيستم توانسته است دستاوردهاى خود را به ديگر حوزه‏هاى دانش همچون فلسفه، الهيات، نقد ادبى، علوم اجتماعى و فلسفه علم سرايت داده و پرسشها و بحثهاى نوينى را در آن عرصه‏ها پى افكند.

بن ودر (ترجمه: زهرا گلپایگانی)

فلسفه دين چه نوع فلسفه اى است؟ اين پرسش حاكى از آن است كه انواع ديگر فلسفه يا دست كم نظريه هاى مختلفى در باره چيستى فلسفه وجود دارد. فلسفه دين چنان چه به عنوان فلسفه دينى در نظر گرفته شود, پذيراى تفاسير متعدّدى است.1 حالت اضافه مى تواند حالت اضاله مفعولى و يا حالت اضافه فاعلى باشد. در اين مقاله, مايلم تا درباره هر دو حالت به بحث بپردازم. فلسفه در حالت اضافه فاعلى, در متن دين جاى مى گيرد; [در اين حالت] فلسفه, به عبارتى, مشتق از دين است, ابتدا دين لحاظ مى شود و [سپس] فلسفه آن چه را دين بيان مى كند, به وسيله هرمنوتيك2 آشكار مى سازد. از اين رو, من فلسفه را نيز فلسفه هرمنوتيكى در نظر خواهم گرفت

عليرضا قائمى‏نيا

 وحى شيوه زندگى است

كسانى كه ديدگاه گزاره‏اى را رد مى‏كنند، يعنى وحى را به عنوان مجموعه‏اى از آموزه‏ها نمى‏پذيرند، بيشتر به اين نكته نظر دارند كه پيامى كه پيامبر از وحى ارائه مى‏دهد، به راه و رسم رفتار و شيوه زندگى مربوط مى‏شود . ⁽¹⁾